Boyun Fitigi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yontemleri

Boyun Fitigi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yontemleri

Boyun fitigi, ozellikle masa basi calisan, uzun sure telefon veya bilgisayar kullanan bireylerde siklıkla gorulen bir omurga problemidir. Boyun bolgesi, omurganin en hareketli ve en ince yapilarini barindiran kismidir. Bu nedenle boyundaki diskler, yanlis kullanim ve yipranmaya karsi oldukca hassastir.

Gunumuzde artan teknoloji kullanimi ile birlikte boyun fitigi gorulme yaşı da dusmustur. Eskiden genellikle 40 yas ustu bireylerde gorulurken, artik 25-35 yas grubunda da siklikla karsilasılmaktadir. Bu durumun en buyuk nedeni, gunun buyuk bolumunu ekran karsisinda ve basionu one egilmis pozisyonda geciren modern yasam tarzidir.

Bu yazida boyun fitiginin ne oldugunu, neden olustugunu, belirtilerini, teshis surecini ve tedavi seceneklerini anlasilir bir dille ele aliyoruz.

Boyun Fitigi Nedir?

Boyun fitigi (servikal disk herniasyonu), boyun bolgesindeki omurlar arasinda yer alan disklerin dis tabakasinin (anulus fibrozus) yirtilmasi ve ic kisimindaki jel benzeri cekirdegin (nukleus pulpozus) disari tasarak sinir koku veya omurilige basi yapmasi durumudur.

Boyun omurgasi 7 omurdan (C1-C7) olusur. Her omur arasinda amortisör görevi goren diskler bulunur. Boyun fitigi en sik C5-C6 ve C6-C7 seviyeleri arasinda gorulur. Bu seviyeler, boyun hareketlerinin en yogun oldugu bolgelerdir ve dolayisiyla yipranmaya en yatkin kisimlardir.

Boyun fitigi, bel fitigina kiyasla daha az gorulur ancak etkiledigi sinirler nedeniyle kol ve ellerde ciddi sikayetlere yol acabilir. Ayrica boyun fitigi, omuriligin kendisine basi yapabildigi durumlarda bacaklari da etkileyebilir ki bu ciddi bir tablodur.

Boyun fitiginin bel fitigindan bir diger farki, boyun bolgesinin omurilige daha yakin olmasi nedeniyle omurilik basisi riskinin daha yuksek olmasidir. Bu nedenle boyun fitigi belirtileri ciddiye alinmali ve erken degerlendirilmelidir.

Boyun Fitigi Tipleri ve Evreleri

Boyun fitiginda da bel fitigina benzer evreler gorulur:

• Disk bombeleşmesi (protuzyon): Disk, normal sinirlarinin disina dogru bombelenir ancak henuz yirtilmamistir. Boyun agrisi ve tutukluk hissedilebilir. Bu asamada konservatif tedavi ile ilerlemenin onune gecilebilir.
• Disk fitiklasma (ekstruzyon): Diskin ic materyali dis tabakadan gecip sinir koku veya omurilige basi yapar. Kola yayilan agri ve uyusma belirgin hale gelir. Hastalarin cogunlugu bu asamada tibbi yardim arar.
• Disk kopma (sekestrasyon): Tasan disk parcasi ana yapidan tamamen ayrilir. En ciddi tablo olup acil degerlendirme gerektirebilir. Serbest kalan parca, omurilik kanalinda farkli seviyelerde basi olusturabilir.

Ayrica boyun fitigi, basi yaptigi yapiya gore de siniflandirilir: sinir kokune basi yapan fitik "radikulopati" belirtilerine, omurilige basi yapan fitik ise "miyelopati" belirtilerine neden olur. Her iki durum farkli tedavi yaklasimlarini gerektirebilir.

Boyun Fitigi Neden Olusur?

Boyun fitiginin olusumunda birden fazla faktor bir arada etkilidir:

• Uzun sureli ekran kullanimi: Bilgisayar, tablet ve telefon kullaniminda bas one dogru egik pozisyonda kalir. Bu durum "text neck" (teknoloji boynu) olarak adlandirilir ve boyun diskleri uzerinde normalin 3-5 kati basinc olusturur. Bas yalnizca 15 derece one egildiginde bile boyun uzerindeki yuk 12 kg'dan 27 kg'a cikar.
• Yanlis uyku pozisyonu: Yuksek veya sert yastik kullanimi, boyun omurgasinin dogal egrisini bozar ve diskler uzerinde gece boyunca esit olmayan basinc olusturur. Yuzukoyun uyumak boyun icin en zararli pozisyondur.
• Postur bozuklugu: One dogru kamburlasmis oturma pozisyonu, boyun kaslarini yorar ve disklere ek yuk bindirir. Bu durum ozellikle uzun sure bilgisayar basinda calisan ofis calisanlarinda cok yaygindir.
• Travma ve darbeler: Trafik kazalari (ozellikle arkadan carpma sonucu olusan whiplash yaralanmasi), dusme veya spor yaralanmalari boyun fitigina neden olabilir. Whiplash yaralanmasinda boyun ani bir ileri-geri hareketle zorlanir ve disk hasar gorebilir.
• Yasa bagli yipranma: 40 yas sonrasi boyun diskleri dogal olarak su kaybeder ve esnekligini yitirir. Bu durum fitik riskini artirir. Ancak gunumuzde teknoloji kullanimi nedeniyle bu yas siniri asagiya cekilmistir.
• Mesleki faktorler: Bas yukari bakarak calisan isler (boyaci, elektrikci gibi), agir yuklerle calisan meslekler veya titresime maruz kalan calisanlar risk grubundadir. Ayrica disci, cerrah gibi uzun sure one egilmis pozisyonda calisan meslek gruplari da boyun fitigi acisisndan risk altindadir.
• Genetik yatkinlik: Ailede boyun fitigi oykusu olanlar daha yuksek risk tasir. Disk yapisi ve omurga anatomisi genetik olarak aktarilabilir.
• Sigara kullanimi: Disk dokusunun beslenmesini bozarak dejenerasyonu hizlandirir. Sigaranin boyun disklerine olan olumsuz etkisi, bel disklerindekine benzerdir.
• Obezite: Fazla kilo, genel olarak omurga uzerindeki yuku artirarak boyun bolgesi dahil tum omurga segmentlerinde disk dejenerasyonunu hizlandirir.

Boyun Fitigi Belirtileri Nelerdir?

Boyun fitigi belirtileri, basilan sinir koku mu yoksa omuriligin kendisi mi olduguna gore degisir:

Sinir koku basisi (radikulopati) belirtileri:

• Boyun agrisi: En sik basvuru sikayetidir. Agrinin siddeti degiskendir, boyun hareketleriyle artabilir. Kas spazmina bagli boyun sertligi eslik edebilir.
• Kola yayilan agri (servikal radikulopati): Fitik, sinir kokune basi yaptiginda agri omuzdan baslar, kol boyunca el parmaklarina kadar yayilabilir. Genellikle tek tarafli ve yanici-batan karakterdedir. Hangi parmaklara yayildigi, etkilenen sinir kokune gore degisir.
• Elde uyusma ve karincalanma: Basiya ugrayan sinirin besledigi bolgelere gore belirli parmaklarda veya elin belirli bolgelerinde his degisiklikleri hissedilir. C6 sinir basisi genellikle basparmak ve isaret parmaginda, C7 basisi ise orta parmakta uyusma yapar.
• Kol ve elde guc kaybi: Ilerlenmis vakalarda kavrama gucu azalabilir, ince motor isler (dugme ilikleme, yazi yazma, kavanoz acma) guclenir.
• Bas agrisi: Ozellikle ense bolgesinden baslar ve basin arka veya yan tarafina yayilir. Tansiyon tipi bas agrisi ile karistirilabilir. Boyun kokenli bas agrilari oldukca yaygindir.
• Omuz agrisi: Boyun fitigi bazen sadece omuz agrisi olarak kendini gosterebilir, bu durum tanida gecikmeye neden olabilir. Hastalar omuz sorunlari icin arastirilirken boyun fitigi saptanabilir.

Omurilik basisi (miyelopati) belirtileri:

• Denge ve yurume bozuklugu: Omuriliğe basi yapan buyuk fitiklarda bacaklarda guc kaybi, denge bozuklugu ve yurume guclugu gelisebilir (servikal miyelopati). Bu ciddi bir tablodur ve erken mudahale onemlidir.
• Her iki elde uyusma: Omurilik basisi her iki tarafı birden etkileyebilir.
• Ince motor becerilerde bozulma: Yazi yazmada, dugme iliklemede ve kucuk nesneleri tutmada guclesme.
• Mesane ve bagirsak fonksiyonlarinda degisiklik: Ileri vakalarda idrar yapma guclugu veya kontrol kaybi olabilir.

Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Asagidaki durumlarda mutlaka degerlendirme yapilmalidir:

• Acil basvuru gerektiren durumlar: Her iki kolda veya bacakta guc kaybi ve uyusma, denge ve yurume bozuklugu, idrar kontrolunde degisiklik, travma sonrasi siddetli boyun agrisi, ilerleyici kas gucsuzlugu.
• Planli degerlendirme gerektiren durumlar: 1 haftadan uzun suren boyun agrisi, kola yayilan agri ve uyusma, elde guc kaybi hissi, agri kesicilerle gecmeyen sikayet, boyun hareketlerinde belirgin kisitlilik, tekrarlayan bas agrisi.

Boyun Fitigi Nasil Teshis Edilir?

Boyun fitigi tanisi, dikkatli bir klinik muayene ve uygun goruntuleme yontemlerinin kombinasyonuyla konulur:

• Fizik muayene: Boyun hareketleri, refleksler, kas gucu, duyu degerlendirmesi ve sinir germe testleri (Spurling testi gibi) yapilir. Spurling testinde bas agri olan tarafa cevrillip asagiya dogru bastirilir, kola yayilan agri olusursa test pozitif kabul edilir.
• Manyetik rezonans goruntuleme (MR): Boyun fitigi tanisinda altin standart goruntuleme yontemidir. Disk yapisini, fitigin buyuklugu ve yonunu, sinir basinin derecesini ve omurilikteki degisiklikleri detayli gosterir.
• Bilgisayarli tomografi (BT): Kemik yapilarinin detayli incelenmesi gerektiginde veya MR cekilemeyecek durumlarda tercih edilir. Ozellikle kemik cikintilarin (osteofit) sinire basisi yapip yapmadigini degerlendirmede yararlidir.
• Elektromiyografi (EMG): Sinir iletiminin bozulup bozulmadigini ve hangi sinirin etkilendigini belirlemek icin kullanilir. Ozellikle belirtilerin birden fazla sinir bokunu duusundurdugu durumlarda tanisal deger tasir.
• Rontgen: Disk yapisini gostermez ancak omurlar arasi daralma, kireclenme ve boyun dizilisini degerlendirmede yardimcidir. Boyun lordozunun kaybi veya duzlesmesi fitik icin dolayli bir bulgu olabilir.

Boyun Fitigi Tedavi Yontemleri

Boyun fitigi tedavisi, bel fitiginda oldugu gibi, belirtilerin siddeti ve sinir basinin derecesine gore planlanir. Iyi haber su ki, boyun fitigi vakalarinin buyuk cogunlugu ameliyatsiz tedavi ile basarili sekilde yonetilebilir:

Konservatif (ameliyatsiz) tedavi: Boyun fitiginin buyuk cogunlugu ameliyat gerektirmez. Fizik tedavi, rehabilitasyon ve yasam tarzi duzenleme ile basarili sonuclar elde edilir. Ameliyatsiz boyun fitigi tedavisi hakkinda detayli bilgi alabilirsiniz.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon: Boyun kaslarini guclendirmeyi, esnekligi artirmayi ve dogru postur aliskanliklari kazandirmayi hedefler. Manuel terapi, boyun stabilizasyon egzersizleri ve ergonomi egitimi surecin temel bilesenleridir. Boyun fitigi tedavisinde boyun derin fleksor kaslarinin guclendirmesi ozellikle onemlidir.

Ilac tedavisi: Agri kesiciler, kas gevseticiler ve gerektiginde sinir agrisi icin ozel ilaclar (gabapentin, pregabalin gibi) kullanilabilir. Kisa sureli oral kortikosteroidler agir vakalarda degerlendirilir.

Boyun traksiyonu: Boyun omurgasina hafif cekme kuvveti uygulanarak disk uzerindeki basincin azaltilmasi ve sinir kok dekomprasyonu hedeflenir. Klinik ortamda veya eve uygun cihazlarla uygulanabilir.

Cerrahi tedavi: Konservatif tedaviye ragmen iyilesme olmayan, ilerleyici sinir hasari veya omurilik basisi gelisen vakalarda cerrahi degerlendirme gerekebilir. Anterior servikal diskektomi ve fuzyon (ACDF) en sik uygulanan cerrahi yontemdir.

Boyun Fitigi ile Sik Karistirilan Durumlar

Boyun agrisi ve kola yayilan agri her zaman boyun fitigi anlamina gelmez:

• Servikal spondiloz: Boyun omurgasinda yasa bagli kireclenme. Belirtileri boyun fitigina cok benzer olabilir.
• Rotator manset sorunlari: Omuz kaslarinindaki yirtik veya iltihaplanma, boyun fitigiyle karıstırılabilir.
• Torasik cikis sendromu: Boyun ve omuz arasindaki damar ve sinir basisi.
• Karpal tunel sendromu: Bilekteki sinir basisi, elde uyusma yaparak boyun fitigi ile karistirilabilir.

Gunluk Yasamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Boyun fitigi riskini azaltmak ve tedavi sonrasi tekrarlamayi onlemek icin:

• Ekran ergonomisi: Bilgisayar ekranini goz hizasinda konumlandin. Telefonu goz hizasina kaldirarak kullanin, basinizi one egmeyin. Monitör ile aranizda yaklasik bir kol boyu mesafe birakin.
• Yastik secimi: Boyun egrisini destekleyen, orta yukseklikte ortopedik yastik kullanin. Cok yuksek veya cok alcak yastiklardan kacinin. Yan yatanlar icin omuz ile bas arasindaki boslugu dolduran kalinlikta yastik idealdir.
• Duzenli molalar: Her 30-45 dakikada boyun ve omuz germe egzersizleri yapin. Bir zamanlayici kurup kendinize hatirlatma ayarlayin.
• Boyun egzersizleri: Boyun kaslarini guclendiren ve esneklik saglayan egzersizleri duzenli yapin. Cin germe, izometrik boyun egzersizleri ve boyun retraksiyon egzersizleri faydalidir.
• Agir tas veya canta tasimaktan kacinin: Tek omuzda agir canta tasinmasi boyun uzerinde dengesiz yuk olusturur. Sirt cantasi kullanmayi veya yuku iki tarafa esit dagitmayi tercih edin.
• Stres yonetimi: Stres, boyun ve omuz kaslarinda spazmaya neden olabilir. Stres donemlerinde boyun agrisinin arttigini fark ediyorsaniz, gevsenme teknikleri uygulayin.
• Araba kullanirken: Koltugu ve aynalari boyun rahat pozisyonda olacak sekilde ayarlayin. Uzun yolculuklarda 1-2 saatte bir mola verin ve boyun germe egzersizleri yapin.

Boyun fitigi, erken tani ve dogru tedavi yaklasimiyla basarili sekilde yonetilebilir. Boyun agrilarini ihmal etmemek ve sikayet ilerlemeden degerlendirme yaptirmak onemlidir.

Benzer konularda bel fitigi nedir ve kireclenme (osteoartrit) nedir yazilarimizi da inceleyebilirsiniz.